Recensie

Recensie: Ik kom terug

Adriaan van Dis – Ik kom terug: uitgeverij Atlas Contact

Water en vuur. Een goede jongen en een slechte, slechte moeder. Maar ook een aanhankelijke jongen en een getraumatiseerde moeder. Een jongen op zoek naar antwoorden en een moeder op zoek naar rust. In Ik kom terug schetst Van Dis een bikkelhard maar o zo persoonlijk beeld van de relatie met zijn moeder.

“We stonden tegenover elkaar, mijn moeder en ik.” Zo begint het boek. Deze eerste zin blijkt treffend voor het gehele verhaal. Ze staan namelijk inderdaad tegenover elkaar. Lijnrecht tegenover elkaar. Er lijkt geen mogelijkheid voor de twee om nader tot elkaar te komen. Er zit teveel leed tussen, oud zeer, onuitgesproken trauma’s. Van Dis heeft zich altijd geconcentreerd op zijn vader, die hem met zeer harde hand opvoedde, maar nooit echt op zijn moeder, die altijd haar blik afwendde wanneer hij gestraft werd. Zijn vader is getraumatiseerd door de oorlog in Nederlands-Indie, maar dit geldt net zo voor zijn moeder. Tot dit besef komt hij wanneer zijn moeder eindelijk verhalen aan hem begint te vertellen. Over haar jeugd, haar eerste huwelijk waarbij ze ‘over de kleurlijn trouwde’, met een Indonesiër.

Over haar leven in Nederland-Indie, waar ze door hun gemengde huwelijk buiten de boot vielen, in beide culturen. Over de oorlog, die verschrikkelijke oorlog, de dood van haar eerste man, en haar relatie met haar tweede man, de vader van Adriaan van Dis. Over het overlijden van twee van haar dochters, dat er ‘nu eenmaal bij hoorde, nee hoor, ze mist ze niet’, over de terugkeer naar Nederland en uiteindelijk, schoorvoetend, over de Jappenkampen. Van Dis krijgt deze verhalen te horen in ruil voor het helpen van zijn moeder zelfmoord te plegen. “Een verhaal voor een pil”, is hun afspraak. Van Dis is bij aanvang van het boek bikkelhard in zijn oordeel over zijn moeder: een slecht mens, manipulatief ook, vreemd van elke poging tot contact. Zal dit naarmate de verhalen toenemen zo blijven, of komen ze uiteindelijk naast in plaats van tegenover elkaar te staan?

ikkomterug

“Ik zal haar verlossen. Verlossen van verhalen, en als ik flink ben zal ik haar verlossen van het leven en haar hand vasthouden”, schrijft Van Dis in hoofdstuk negen. Hij blijft lang koel en afstandelijk, en sarcastisch in zijn beschrijvingen. Er zit zoveel leed verwerkt in Ik kom terug, dat Van Dis’ manier hiermee om te gaan is om zich in sarcasme en cynisme te hullen. Hoofdstuk tien bijvoorbeeld bestaat uit een herinnering van Van Dis om tien minuten op zijn hand te zitten tot deze gevoelloos is om zichzelf hierna met de hand te strelen. Niet op een erotische manier, maar op de wijze waarop een moeder dat zou doen. Liefkozend. Doordat er geen gevoel in zijn hand zit kan Van Dis pretenderen dat het zijn moeder is die hem aait.

Ik kom terug is opgebouwd uit fragmenten in de tegenwoordige tijd, en delen herinnering aan vroeger, verweeft door de hoofdstukken. De verhalen van zijn moeder zijn meestal chaotisch, soms van de hak op de tak -een bloemblad kan al een herinnering oproepen- maar dan ook ineens helder, uitgebreid en heftig. Heftig is ook de manier van aanpakken van  Van Dis. “En toen huilde ik maar mee. Om het vertrouwen”, schrijft hij op bladzijde 88. Huilen als strategie om haar verhalen te laten vertellen, om hem in vertrouwen te nemen. Het is net zo hard en kil als zijn moeder.

Ik kom terug won de Libris Literatuurprijs van dit jaar, en ik moet toegeven dat deze titel niet meer dan terecht is. Het is een grillig, ruw boek met een cynische toonzetting en harde oordelen, maar tegelijkertijd ook een uiterst gevoelig en precair portret van een moeder en een zoon die elkaar, ondanks de jarenlange barrières die aan beide kanten zijn opgebouwd, toch weten te vinden. Soort van. Van Dis is puur, eerlijk (dit wordt ook herhaaldelijk benoemd in het boek: “Eerlijk zijn. Eerlijk zijn, nu.”) en schroomt niet om zijn moeders slechte kanten -die talrijker lijken dan haar goede kanten- te belichten.

Tijdens het lezen vond ik het soms moeilijk mijn aandacht bij te houden, omdat het verhaal steeds van de hak op de tak springt, maar eenmaal uitgelezen blijft het verhaal naspoken, nazinderen, en worden verbanden, opzet en structuur helder. Na het lezen besefte ik me: wat een prachtig, intens en heftig boek heb ik zojuist gelezen. Wat mooi. Wat ontroerend. Wat wreed. Petje af.

Ik kom terug – Adriaan van Dis €19,99

Dit boek las ik voor Een perfecte dag voor Literatuur van Not Just Any Book. Lees hier wat andere bloggers van dit boek vinden.

Dit boek telt mee voor mijn leesuitdaging Ik Lees Nederlands!

logo_ikleesnederlands_a_v2

Advertenties

3 gedachten over “Recensie: Ik kom terug

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s