Recensie

Recensie: Boven is het stil

Gerbrand Bakker – Boven is het stil: uitgeverij Cossee

Verfilmd, bejubeld, geprezen met zowel nationale als internationale prijzen: voor Een perfecte dag voor literatuur las ik een boek dat door iedereen omarmd wordt. Maar zou ik net zo onder de indruk zijn? “Je moet wel in de stemming zijn voor Boven is het stil“, werd me medegedeeld. Een cryptisch en intrigerend advies.

Het boek begint met een daadkrachtige handeling: Helmer van Wonderen doet zijn vader naar boven. Het blijkt het enige daadkrachtige te zijn dat Helmer in jaren doet. In de boerderij waar ze beiden wonen, begint hij orde op zaken te stellen. Weg met het oude meubilair, weg met de foto’s, de herinneringen aan vroeger. Want die herinneringen doen Helmer meer pijn dan goed. Het gezin Van Wonderen bestond uit moeder, vader, en de tweeling: Henk en Helmer. Henk verongelukte op jonge leeftijd, waardoor Helmer gedwongen de opvolger werd van het boerenbedrijf. De zorg voor zijn vader beperkt hij tot het minimale, net als de zorg voor de dieren en zijn buren.

Helmer is ongelukkig, maar heeft geen handvatten om zijn leven om te gooien. Hij droomt van een reis naar Denemarken, maar het is een andere boer die emigreert naar Denemarken. Dan komt er een brief van Riet, de voormalig verloofde van zijn broer Henk. Ze wil contact, na al die jaren. Haar zoon, die ze naar Henk heeft vernoemd, wil ze aan het werk zetten bij Helmer. Henk wordt toegelaten op de boerderij, maar zet hierdoor ongemerkt het begin van een aantal veranderingen in gang.

boven-is-het-stil“Ik ben maar een half iemand”, zegt Helmer. Zo gedraagt hij zich ook. Als iemand die zijn andere helft is kwijtgeraakt. De helft met lef, met een visie, de helft met een plan, met een leven. Ontevreden met zijn leven zet Helmer zich af tegen iedereen, maar verandert zelf vrijwel niks aan de situatie. Dat de buitenwereld in paren lijkt te bestaan helpt ook niet: zijn twee buurjongens, Riet haar twee dochters, zelfs de melkrijders zijn met twee. De hardvochtigheid die zich van Helmer meester heeft gemaakt schokt bij aanvang van het boek, maar wordt later begrijpelijk. Hij wil het liefst zo snel mogelijk van zijn vader af, die nooit een vaderfiguur is geweest, maar wanneer de vader werkelijk op sterven ligt, twijfelt Helmer: is hij er klaar voor ook dit houvast in zijn leven kwijt te raken?

Gerbrand Bakker windt er geen doekjes om. Geen woord is teveel, hij pocht niet met literaire uiteenzettingen maar beschrijft de setting, personages en hun gevoelens zoals ze zijn. Zonder opsmuk. Gelukkig maar, want dat heeft het verhaal helemaal niet nodig. Elke zin is raak, elke zin voegt iets toe aan het verhaal. En er zitten voldoende steekjes onder water in om je telkens te verbazen. Zoals deze passage over het contact dat Helmer met zijn vader heeft, het kenmerkt de onderlinge verhoudingen:

Als ik de deur wil dichtdoen, roept hij: ‘Dorst.’
‘Ik heb ook weleens dorst.’ Ik trek de deur stevig achter me dicht en loop de trap af. (blz. 15)

Helmer is niet in staat zijn vader te vertellen waarom hij zo’n hekel aan hem heeft, enkel wanneer hij meent dat zijn vader slaapt, stort hij zijn hart uit. Over zijn dromen, zijn studie Nederlands die hij heeft opgegeven voor de boerderij, zijn gemis van Henk, zijn jeugd. Maar vader hoort het niet, dus telt het niet. Gerbrand Bakker heeft, juist door niks toe te voegen, een krachtige roman geschreven, met personages die je aan het denken zetten. Moet je hiervoor in de juiste stemming zijn? Ja. Maar wat die stemming exact is, durf ik niet te benoemen. Sta open voor een sterk, mooi verhaal en Helmer, Henk, hun vader, het boerenleven en zelfs de dieren zullen je bijblijven.

Boven is het stil – Gerbrand Bakker ā‚¬12,50

Lees hier welk boek de andere bloggers van Een perfecte dag voor literatuur lazen.

Dit boek telt mee voor mijn leesuitdaging Ik Lees Nederlands!

logo_ikleesnederlands_a_v2

Advertenties

4 gedachten over “Recensie: Boven is het stil

  1. Weet je dat ik tranen in mijn ogen kreeg bij het lezen van jouw recensie? Zo perfect onder woorden gebracht waarom het zo’n geweldig boek is. Heb je de film ook al gezien? Die geeft op een andere, maar bijzondere manier, het gevoel van deze roman weer!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s